17 września 2026 roku w Rewalu odbyły się uroczystości upamiętniające 87. rocznicę agresji sowieckiej na Polskę we wrześniu 1939 r. oraz Światowy Dzień Sybiraka. Był to dzień szczególny – poświęcony pamięci Polaków deportowanych w głąb Związku Sowieckiego, ofiar represji, zesłań i niewoli, a także wszystkim tym, którzy doświadczyli tragicznego losu na „nieludzkiej ziemi”. Organizatorami obchodów były tradycyjnie Gmina Rewal oraz Nadmorska Kolej Wąskotorowa.

Uroczystości rozpoczęły się w południe Mszą Świętą w intencji Ojczyzny w kościele pw. Najświętszego Zbawiciela w Rewalu, koncelebrowaną przez księdza Krzysztofa Przybyło, także osobiście związanego ze środowiskiem Sybiraków. Po nabożeństwie uczestnicy, wśród których znaleźli się mieszkańcy, turyści oraz zaproszeni goście, przemaszerowali na Plac Sybiraków, gdzie  

czekali już żołnierze kompanii honorowej oraz poczet sztandarowy i sztandar 36. Mrzeżyńskiego Dywizjonu Rakietowego Obrony Powietrznej im. Gen bryg. Władysława Andersa.

W czwartkowej uroczystości uczestniczyły także poczty sztandarowe szkół z terenu Gminy Rewal, Związku Sybiraków z Gryfic oraz Grupy Rekonstrukcji Historycznej Nałęcz z Trzebiatowa, odtwarzającej 36. Pułk Piechoty im. Legii Akademickiej oraz delegacje lokalnych służb i instytucji, wśród których znalazła się delegacja pracowników Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej pod przewodnictwem pani prezes Edyty Sobolak.

Oficjalna część uroczystości na Placu Sybiraków rozpoczęła się od wspólnego odśpiewania hymnu państwowego i wciągnięcia na maszt flagi Rzeczypospolitej Polskiej. Następnie odtworzono Hymn Sybiraków, po którym prowadzący uroczystość Paweł Pawłowski nakreślił rys historyczny polskich zesłań na Sybir – od represji stosowanych przez władze Imperium Rosyjskiego po masowe deportacje, przeprowadzone przez władze sowieckie w latach II wojny światowej. Prowadzący podkreślił, że dla wielu pokoleń Polaków słowo „Sybir” stało się symbolem cierpienia, niewoli, rozłąki z ojczyzną i walki o przetrwanie. Szczególnie tragiczny wymiar miały deportacje obywateli polskich przeprowadzone przez władze sowieckie w latach 1940–1941. Wywożono całe rodziny – osadników, urzędników, kolejarzy, policjantów, nauczycieli, przedstawicieli inteligencji i wiele innych grup społecznych.

W rewalskich uroczystościach udział wzięło dwoje wyjątkowych uczestników: pani Jadwiga Milczarczyk – przewodnicząca koła Związku Sybiraków w Gryfiach oraz pan Włodzimierz Kaczyński mieszkaniec Rewala – jedyny żyjący w gminie Rewal Sybirak, który przeżył piekło na „nieludzkiej ziemi”. Rodzina pana Włodzimierza została deportowany na Syberię jeszcze podczas wojny polsko – bolszewickiej w1920 r.

Wśród zaproszonych gości znaleźli się również przedstawiciele władz wojewódzkich, powiatowych i samorządowych, Związku Sybiraków, wojska, policji, straży pożarnej, szkół, instytucji kultury, spółek gminnych oraz organizacji społecznych. W uroczystości uczestniczyli m.in. wicewojewoda zachodniopomorski Bartosz Brożyński, przedstawiciele starostwa powiatowego w Gryficach Pan Adrian Żoła – członek Zarządu Rady Powiatu oraz Pan Krzysztof Malicki – wiceprzewodniczący Rady Powiatu w Gryficach. Władze Gminy Rewal reprezentowali wójt Pan Konstanty Tomasz Oświęcimski wraz z zastępcą Panią Dominiką Winiarską Chodziutko oraz przewodnicząca Rady Gminy Rewal Pani Wanda Szukała Błachuta. Wśród zaproszonych gości znaleźli się przedstawiciele służb mundurowych z Powiatu Gryfickiego: dowódca 36. Mrzeżyńskiego Dywizjonu Rakietowego Obrony Powietrznej ppłk Mateusz Kamieński, inspektor Andrzej Biernat - Komendant Powiatowy Policji w Gryficach oraz zastępca Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w Gryficach Pan Artur Rogiński.

Ważnym momentem uroczystości było wystąpienie przedstawicieli władz Gminy Rewal oraz uhonorowanie Pana Włodzimierza Kaczyńskiego z okazji Dnia Sybiraka. Następnie głos zabrała Sybiraczka Pani Wanda Milczarczyk dzieląc się swoim świadectwem i wspomnieniami. Konstanty Tomasz Oświęcimski – wójt gminy Rewal w przejmującym, osobistym przemówieniu nawiązał do sybirackiej historii własnej rodziny i do aktualnej sytuacji politycznej za naszą wschodnią granicą.

W podobnym tonie głos zabrał wicewojewoda zachodniopomorski Pan Bartosz Brożyński, podkreślając że my wszyscy jako Polacy, mamy bardzo wielką rolę w przeciwstawianiu się totalitaryzmowi poprzez tworzenie sąsiedzkiej wspólnoty i budowanie szeroko pojętej zgody narodowej.

O roli młodego pokolenia w utrwalaniu pamięci historycznej wspomniał w swoim przemówieniu członek Zarządu Powiatu Gryfickiego- pan Adrian Żoła.

Pamięć o tych, którzy nie wrócili

Podczas uroczystości przypomniano historię czterech głównych akcji deportacyjnych przeprowadzonych przez władze sowieckie. Pierwsza rozpoczęła się w nocy z 9 na 10 lutego 1940 roku i objęła m.in. osadników cywilnych i wojskowych oraz ich rodziny. Kolejne deportacje przeprowadzono w kwietniu i czerwcu 1940 roku, a ostatnią – w czerwcu 1941 roku. Skala sowieckich represji była ogromna. Obywatele polscy trafiali do łagrów, obozów pracy, miejsc przymusowego osiedlenia oraz na zesłanie w odległe rejony Związku Sowieckiego. Wielu z nich nigdy nie powróciło do Ojczyzny. Szczególnym miejscem pamięci w Rewalu jest Pomnik Sybiraków, odsłonięty 17 września 2012 roku. Na granitowych tablicach umieszczono nazwiska Sybiraków mieszkańców Gminy Rewal oraz miejsca ich zesłania. Pomnik przypomina również o tragicznej drodze tułaczej Polaków, której symbolem są pozyskane od Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej oryginalne podkłady i szyny kolejowe, wbudowane w nawierzchnię Placu Sybiraków. Na pomniku znajduje się także fragment „Kordiana” Juliusza Słowackiego oraz wymowna dedykacja: „Pamięci mieszkańców gminy, którzy wrócili z nieludzkiej ziemi”.

W kulminacyjnym momencie uroczystości odbył się Apel Pamięci, odczytany przez kapitana Dawida Jaworskiego, zakończony salwą honorową ku czci ofiar i bohaterów Sybiru oraz złożeniem kwiatów pod Pomnikiem Sybiraków. W trakcie składania kwiatów odczytano nazwiska oraz miejsca zesłania wszystkich Sybiraków, upamiętnionych na rewalskim pomniku.

Pamięć, która zobowiązuje

Upamiętnianie 87. rocznicy napaści ZSRR na Polskę z 17 września 1939 r., w obliczu prowadzonej pełnoskalowej wojny na Ukrainie nabiera dziś wyjątkowego znaczenia. W wielu miastach Polski organizowane są uroczystości rocznicowe podczas których podkreśla się, że pamięć o ofiarach rosyjskiej agresji jest nie tylko hołdem dla ofiar, lecz także narzędziem wzmacniania świadomości społecznej, czujności wobec zagrożeń i determinacji, by nigdy nie dopuścić do powtórzenia tragedii sprzed 87 lat.

Organizatorzy rewalskich obchodów: Gmina Rewal i Nadmorska Kolej Wąskotorowa pragną serdecznie podziękować wszystkim osobom i instytucjom, które przyczyniły się do uświetnienia uroczystości na Placu Sybiraków.

Specjalne podziękowania dla dowódcy i żołnierzy 36. Dywizjonu Rakietowego Obrony Powietrznej z Mrzeżyna za udział i godną, wojskową oprawę uroczystości oraz dla pani prezes Magdaleny Balkowskiej Nowak i pracowników Wodociągów Rewal, za pomoc w przygotowaniu miejsca imprezy.

Serdeczne podziękowania należą się również panu Jerzemu Nowakowi i członkom Grupy Rekonstrukcji Historycznej Nałęcz z Trzebiatowa, którzy uczestniczyli w uroczystości ze sztandarem 36. Pułku Piechoty im. Legii Akademickiej oraz wszystkim delegacjom i uczestnikom czwartkowego wydarzenia za wspaniałe świadectwo pamięci o polskich zesłańcach syberyjskich.